Cuộc thi khởi nghiệp NoWaste Now: quán quân Greenshield Mekong (FPT Cần Thơ)

Trong bối cảnh ô nhiễm môi trường và áp lực phát triển bền vững ngày càng gia tăng, rác thải không còn đơn thuần là “phần dư bỏ đi” mà đang dần được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên mới. Cuộc thi NoWaste Now trong khuôn khổ Vietnam Space Week 2026 đã góp phần minh chứng rõ nét cho sự chuyển dịch tư duy này khi quy tụ hàng loạt dự án khởi nghiệp xanh mang tính ứng dụng cao, kết hợp giữa công nghệ, kinh tế tuần hoàn và đổi mới sáng tạo. Từ nông nghiệp, thực phẩm đến môi trường công nghiệp, các đội thi đã cho thấy một thế hệ trẻ đang từng bước “tái định nghĩa” giá trị của rác thải.

PetBed – Khi bã mía trở thành giải pháp thay thế cát lót chuồng thú cưng

Trong bối cảnh thị trường thú cưng tại Việt Nam tăng trưởng nhanh nhưng các sản phẩm cát lót chuồng truyền thống như bentonite vẫn gây nhiều tác động tiêu cực đến môi trường, dự án PetBed – cát lót chuồng sinh học từ bã mía của sinh viên UEH Mekong đã đưa ra một hướng đi thay thế đáng chú ý. Đồng thời, Việt Nam đang sở hữu nguồn phụ phẩm nông nghiệp dồi dào, đặc biệt là bã mía, vốn chưa được khai thác hiệu quả, tạo tiền đề cho mô hình kinh tế tuần hoàn.

Sản phẩm PetBed hướng đến nhóm khách hàng trẻ tại đô thị với các ưu điểm nổi bật như không tạo bụi, an toàn cho hệ hô hấp của thú cưng và người sử dụng, trọng lượng nhẹ phù hợp với môi trường căn hộ, đồng thời có khả năng phân rã trong nước, giúp xử lý đơn giản hơn so với cát truyền thống. Sau khi sử dụng, sản phẩm có thể được ủ thành phân bón hữu cơ trong khoảng 45–60 ngày, góp phần khép kín vòng đời vật liệu.

Không chỉ giải quyết nhu cầu tiêu dùng, PetBed còn tận dụng lợi thế nguyên liệu tại Đồng bằng sông Cửu Long để tối ưu chi phí sản xuất và tăng khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, dự án vẫn cần tiếp tục hoàn thiện khả năng vón cục, khử mùi và thích ứng với điều kiện khí hậu nóng ẩm, đồng thời thay đổi thói quen tiêu dùng của người dùng đối với cát truyền thống. Dù vậy, với định hướng rõ ràng, PetBed được đánh giá là mô hình tiềm năng trong xu hướng tiêu dùng xanh.

Snack Tempeh – Tái định nghĩa đồ ăn vặt lành mạnh từ lên men đậu nành

Nếu PetBed tiếp cận bài toán môi trường từ góc độ vật liệu, thì dự án Snack Tempeh – nhóm sinh viên Đại học Cần Thơ lại đi theo hướng cải tiến dinh dưỡng trong ngành thực phẩm. Được phát triển từ đậu nành lên men, sản phẩm hướng đến xu hướng ăn uống lành mạnh đang gia tăng mạnh trong giới trẻ với thông điệp “Crunch into Flavor, Shape Your Figure”.

Sản phẩm ứng dụng công nghệ lên men kết hợp kiểm soát nhiệt độ trong quá trình chiên, giúp tối ưu giá trị dinh dưỡng. Hai hương vị chính gồm phô mai cay dành cho giới trẻ và vị truyền thống dành cho người ăn thực dưỡng. Trong 100g sản phẩm cung cấp 543 kcal và 14,6g protein thực vật, đồng thời bổ sung vitamin B12 và probiotic – những dưỡng chất thường thiếu trong chế độ ăn chay.

Xuất phát từ thực trạng béo phì gia tăng và nhu cầu thực phẩm giàu protein thực vật, dự án hướng đến nhóm khách hàng là người ăn chay, người tập luyện thể thao và giới trẻ theo đuổi lối sống Eat Clean. Điểm mạnh nổi bật nằm ở mô hình sản xuất tuần hoàn khi tận dụng 100% phụ phẩm đậu nành, kết hợp bao bì sinh học và xử lý nước thải.

Dù vậy, dự án vẫn đối mặt với thách thức về cạnh tranh thị trường và nguy cơ sao chép mô hình. Do đó, việc xây dựng thương hiệu và mở rộng hệ thống phân phối tại phòng gym, cửa hàng thực phẩm sạch được xem là hướng đi quan trọng để tạo lợi thế dài hạn.

GreenConnect – Giải cứu nông sản loại II bằng mô hình chuỗi cung ứng tuần hoàn

Trong lĩnh vực nông nghiệp, GreenConnect AgriLoop – nhóm sinh viên UEH Mekong nổi lên như một giải pháp cho bài toán thất thoát nông sản tại Đồng bằng sông Cửu Long, nơi 10–20% sản lượng không đạt chuẩn thương mại bị bỏ phí mỗi vụ mùa. Dự án xây dựng mô hình thu mua – chế biến – phân phối khép kín nhằm gia tăng giá trị cho nông sản loại II.

GreenConnect thu mua nông sản từ nông dân và hợp tác xã, sau đó chế biến thành sản phẩm tiện lợi như khoai lang cắt sẵn hoặc nước cốt chanh đóng gói. Các sản phẩm này được phân phối đến nhà hàng, quán ăn thông qua nền tảng số tích hợp truy xuất nguồn gốc, với giá thấp hơn thị trường từ 10–20%. Phụ phẩm tiếp tục được tái chế thành phân bón hữu cơ, tạo vòng tuần hoàn khép kín.

Dự án không chỉ giúp tăng thu nhập cho nông dân mà còn giảm lãng phí tài nguyên và phát thải môi trường. Tuy nhiên, thách thức nằm ở logistics, chuỗi cung ứng lạnh và sự phụ thuộc vào mùa vụ. Nếu giải quyết tốt các yếu tố này, GreenConnect có tiềm năng mở rộng toàn vùng ĐBSCL và tiến tới thị trường xuất khẩu.

Waterlytics – Số hóa quản lý nước thải công nghiệp bằng IoT

Ở lĩnh vực công nghiệp, Waterlytics mang đến giải pháp công nghệ nhằm giải quyết vấn đề nước thải chưa được xử lý đạt chuẩn – hiện chiếm khoảng 70% tại Việt Nam. Dự án của nhóm sinh viên Greenwwich Cần Thơ tập trung vào các doanh nghiệp thủy sản tại Đồng bằng sông Cửu Long, nơi chịu áp lực lớn từ tiêu chuẩn môi trường xuất khẩu.

Hệ thống của Waterlytics kết hợp cảm biến IoT để giám sát các chỉ số nước thải theo thời gian thực như pH, COD, DO và TSS, cùng nền tảng SaaS hỗ trợ báo cáo ESG tự động. Đặc biệt, mô hình “Water Reuse Marketplace” cho phép giao dịch nước thải tái sử dụng, mở ra hướng tiếp cận mới trong kinh tế tuần hoàn tài nguyên nước.

Dù có tiềm năng lớn, dự án vẫn đối mặt với rào cản về chi phí thiết bị và hành lang pháp lý chưa hoàn thiện. Tuy nhiên, với mô hình kinh doanh đa dạng và khả năng tiếp cận thị trường rõ ràng, Waterlytics được đánh giá là giải pháp phù hợp xu hướng chuyển đổi xanh toàn cầu.

AMURIWINE – Tận dụng trái cây dư thừa để tạo hệ sinh thái sản phẩm lên men

Trong nhóm dự án chế biến sâu nông sản, AMURIWINE DE ZERO WASE của nhóm sinh viên Trường Kỹ thuật – Công nghệ Cần Thơ nổi bật với hướng đi khai thác mãng cầu xiêm không đạt chuẩn tiêu thụ tươi để tạo ra hệ sinh thái sản phẩm “zero-waste”. Thực trạng thất thoát 20–30% trái cây sau thu hoạch đã trở thành động lực để nhóm xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn khép kín.

Các sản phẩm bao gồm rượu vang lên men tự nhiên, nước uống có thịt quả, kẹo dẻo và sản phẩm lên men sinh học. Đặc biệt, bã phụ phẩm tiếp tục được tận dụng để sản xuất kẹo dẻo, giúp tối ưu hóa toàn bộ chuỗi giá trị nguyên liệu.

Dự án được đánh giá cao nhờ tính sáng tạo và khả năng mở rộng thị trường, tuy nhiên cần hoàn thiện quy trình thu mua và đảm bảo chất lượng đầu vào. Nếu xây dựng tốt thương hiệu và hệ thống phân phối, AMURIWINE có thể trở thành đại diện tiêu biểu cho nông nghiệp giá trị gia tăng tại Việt Nam.

GreenShield Mekong – Bao bì sinh học từ lục bình và lá sen

Trước áp lực rác thải nhựa ngày càng nghiêm trọng tại Đồng bằng sông Cửu Long, dự án GreenShield Mekong của nhóm sinh viên FPT Cần Thơ đã phát triển giải pháp bao bì sinh học phân hủy hoàn toàn từ lục bình và lá sen. Dự án hướng đến cả khách hàng doanh nghiệp xuất khẩu nông sản và người tiêu dùng theo đuổi lối sống xanh.

Sản phẩm không chỉ giúp giảm chi phí nguyên liệu mà còn góp phần xử lý vấn đề môi trường địa phương. Đồng thời, hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR giúp tăng tính minh bạch và hạn chế “greenwashing” trên thị trường.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở khả năng chống thấm và độ bền vật liệu. Nếu vượt qua rào cản kỹ thuật này, GreenShield Mekong có thể trở thành giải pháp thay thế tiềm năng cho bao bì nhựa truyền thống.

Từ vật liệu, thực phẩm đến công nghệ môi trường, các dự án tại NoWaste Now cho thấy một xu hướng rõ rệt: rác thải không còn là điểm kết thúc của giá trị mà đang trở thành điểm khởi đầu cho những mô hình kinh doanh mới. Điểm chung của các dự án không chỉ nằm ở tính sáng tạo, mà còn ở tư duy kinh tế tuần hoàn – nơi tài nguyên được khai thác tối đa, tái sử dụng và tái tạo liên tục.

Dù còn nhiều thách thức về công nghệ, thị trường và hành vi tiêu dùng, những mô hình này đã chứng minh rằng khởi nghiệp xanh không còn là xu hướng mang tính lý thuyết, mà đang dần trở thành một hướng đi thực tiễn, góp phần định hình tương lai phát triển bền vững của Việt Nam.